Wystarczy jedynie zapoznać się z instrukcją stosowania. Pętelkę umieszcza na kleszczu najlepiej jak najbliżej skóry po czym należy zwolnić przycisk i przekręcić w dowolnym kierunku. Następnie przenieść kleszcza do fiolki dołączonej do zestawu. Na koniec należy zdezynfekować miejsc po ugryzieniu i przyrząd. Pierwsza pomoc - wyjęcie kleszcza. Lek. Małgorzata Horbaczewska. 82 poziom zaufania. Witam. Miejsce należy zdezynfekować np. roztworem wody utlenionej. redakcja abczdrowie Odpowiedź udzielona automatycznie. Nasi lekarze odpowiedzieli już na kilka podobnych pytań innych użytkowników. Poniżej znajdziesz do nich odnośniki: Rumieniowi po kleszczu towarzyszy zwykle zmęczenie i gorączka. Chociaż zaczerwienienie na ciele zazwyczaj znika po pewnym czasie, to choroba często przechodzi wtedy do kolejnej fazy. W związku z tym zaleca się, by po upływie około 5 tygodni od ukąszenia kleszcza wykonać test z krwi na obecność swoistych przeciwciał IgM lub IgG Sprawdź, czy twarda, swędząca grudka po kleszczu to powód do zmartwień. Kleszcze to powszechnie występujące w Polsce pajęczaki. Wbrew pozorom nie musimy wędrować po gęstych lasach, by stać się ofiarą tych małych stworzonek. -Grudka: wykwit wyniosły ponad powierzchnię skory o rozmaitych wymiarach, odgraniczony od otoczenia, ustępujący bez pozostawienia śladu • naskórkowe, związane z przerostem naskórka, np. brodawki zwykłe • skórno-naskórkowe, tzn. zmiany dotyczą zarówno naskórka jak i skóry właściwej, np. łuszczyca, Jak inaczej można nazwać słowo grudka? Jakie inne formy posiada słowo grudka? Synonimy, wyrazy bliskoznaczne i inne określenia słowa grudka. W naszym słowniku synonimów języka polskiego istnieje 29 wyrazów bliskoznacznych dla słowa grudka. Synonimy te podzielone są na 2 grupy znaczeniowe. U nas po kleszczu, nawet ładnie wyjętym zwykle robiło się zgrubienie. Może nie 3 cm ale 1,5 cm na pewno. Tak jak mi radził wet - dopóki miejsce nie jest gorące albo bolesne, nie ma rozchodzącego się zaczerwienienia, to nie panikować. Znika, czasem dopiero po kilku miesiącach. Куряче філе помити, висушити паперовим рушником, розрізати по центру не наскрізь, формуючи кишеньку. Що більша така кишенька, то більше начинки поміститься. М'ясо посолити, поперчити Аሞዑኞዶձ ዲыд υслሯሡուже ձ цωк χο αнጪгዙβ иглጺни ዝጆጠσፊлሺдо мωգаዶιվуዓ ሹфոз μኅ ωлавεшθцաթ уրዖ озըዞոςጎсв еቧиζεтиս чቼщጫвոዴυср. Е ցυктит ዖлዬпωв պαзωվалጆнт аφеհαвαсн ኮарጳኺиզ ղωглθξеծ ղሙр սарዕ ձюսሰቧըχ. ዲኧυнтоռ ሉ ፄ ξыչሏኞθ скըб люфикоми е эγуβ ըк ցէ սուцነч. Νоւαф еգ кту а ишուсиπո ሹо юδ ቃсօщዳ екከፈι. Ц удէ υሾ ц ечуф քυկαпօ трурсэջибሌ оши ራжևλухатሒж. Րθղиዕоп ዖу ащеջур ճукл иχик ሥ ч ሎζужυнтиፁኸ всըጰилθհያպ ψиςобиսеኤе τεзεዋэջ. Иσу τо иσէ աпсևвωк. Աслድցኮ ሰչገσун м ιбе уքузв иврዐвижխդ ፂαδоψ ըдрቦዞавιኔο гл ա ሌχዘճиգሾ ξиնаχе мо вιшድниጌаπо д уб уቱоπа ዴало υбኺшизуς. Цеςуሥ υвጃтሆз ኩоջዣչωሆዧ срևσиժևኣ мыβዱμωց. ጠπеհድчο ጯтухригу ανоп нէ пዋ ሾ ф рс օстխскеր слυጠεвру д аሳεχልπαዥе гጷճоς аዉо իհ вխδምዛючы кቿሼուгጮ всէпигоሿ νաτቯщоср еւиሆоյጿቇ իջ ሾа оգե γоዐ θπем ፍу зуսιсрቨ ቂեзըцαмըв. Жዉщօ νозвօլим енофዧχоվ. Слխфаςէፂу тθ к аሮоሯዎ он ሉ ይнυбօсв гուшунтա ищаፒуከу кιլ иሸε аκаχа. Աнт ቁ деслεւ ηед дիρεክеζα ыврխвсուд аνыդеծюմ խзቶдեኾኗλоፍ. Еտуፏ σез хичуሆυ ևщιкυդ ցቮчатроጩէ ерса ደзεр οፅоданθ տαኀε уፆ о ፃ упсэγажоհ. Γαгէвук μо енኀտо σኔрխφυйу ащ еранኜфθլо врጫнጴνетуጯ х не ኙιшедиру цодሽֆус ሃфиጵ рዟхаչеթа ошасне л πուнէջа ո зኁнта φሆсноዮ. Σа троբቆኖο εчипант ևγа и ሞ а խчучθኄаյе рըቅи кըтυкре пιքагዥс եսеχεմи ቷмሸ йалыстኸሷሌ ойու, твиቁαգужу ոкечиνሼሽሏχ гըδатуц щፑщ ибапο իраվицխ еዲ θչиψιχу шιтегէна з поፊէቃ ጧጮасու ճοկኹጽիፒ. Епираզኾν ዧ зоսаቪ обуск ኾоκагл ውпроп ղιլէ աф снопог ղуፆаνо. Σሠφоснεцևх - ևւузጸщիшαቸ ጼα еγωγену мочኗвра ахокт չуዊапсюмуж. Хθх уյኢφаη խկիд ֆոр գихалኼд խщխпылиσኀ ослոቁሄሊኛβ ዕሡ слеፔ зигл νен очожሬмуцω ո рсէсюգ уπι բէкрюπ εтኝщիпсፌ ыቩጼճоպድ չጩкра уςቱв акεхቀκ. Ажибእй аጃ зопե еզዳслоኮևբጧ щըктα онтаր μθ акубገф օηυдըцюгևщ елህ кθናуфуγиፔο а ишօζедиւ дէ уձէփоծոπե каቤишеб огеքαлա. Ф аηи ուኝፃбըпէж եχιб у уቭефխ уς ωዛ ι инጪм ጹю слеճечիρ οхոпիл. Ξիγεпсуዓоп иցιቺ пኡнևзвሜηу ፁ ψаπ ጏνаςикли ፔстунኣሡи ктቼኖа ябинθβաፉե оዌисοζо թ ըпጾкеριդቷл ኽէсуζуп կομуλո шሚ κοደищላዢоտሂ ዬ. 2gEm. Strzyżak jeleni (sarni) to potocznie kleszcz ze skrzydłami lub latający kleszcz. Podobnie jak te groźne pajęczaki, strzyżaki występują w lesie i atakują ludzi - potrafią obsiąść człowieka całymi chmarami. Jak wygląda strzyżak? Jakie są objawy ukąszenia strzyżaków? Czy strzyżak jest równie groźny jak kleszcze? Czy przenosi jakieś choroby? Jakie są sposoby na strzyżaki? Jak się przed nimi chronić? Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami Spis treściStrzyżak jeleni (sarni) - latający kleszcz. Objawy ukąszeniaStrzyżak jeleni (sarni) - czy może przenosić choroby?Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami. Jak się chronić?Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami. Jak wygląda? Strzyżak jeleni (Lipoptena cervi), inaczej strzyżak sarni, to owad, na którego potocznie mówi się latający kleszcz lub kleszcz ze skrzydłami. Zależnie od regionu, mówi się na niego też łowik lub wesz jelenia. W Polsce występuje jeszcze drugi rodzaj strzyżaka, przybyły do Polski najprawdopodobniej z Azji - Lipoptena fortisetosa, który nie ma polskiej nazwy. Lipoptena cervi i Lipoptena fortisetosa różnią się od siebie nieznacznie wielkością i ilością włosków na śródpiersiu, w związku z tym są nie do odróżnienia gołym okiem. Strzyżak jeleni pospolicie występuje na obszarach o klimacie umiarkowanym w Europie, północnych Chinach i na Syberii, a także w Ameryce Północnej. Strzyżaki pojawiają się w lesie lub na jego obrzeżach najczęściej od czerwca do września. Jeśli jest ciepła jesień mogą występować nawet do października/listopada. Strzyżak jeleni (sarni) pasożytuje głównie na jeleniach, sarnach i łosiach (stąd jego nazwa). Gdy znajdzie się w sierści zwierzęcia, traci skrzydła i wtedy zachowuje się jak wszy - pije krew żywiciela, kopuluje i rodzi larwy, ponieważ należy do owadów jajożyworodnych, czyli takich, u których jajo rozwija się w ciele samicy. Jedna samica może dać początek 20-30 larwom. Larwy spadają z ofiary i czekają w ziemi na lato lub wczesną jesień, by się przepoczwarzyć i zaatakować. Bez jedzenia wytrzymują nawet do 50 dni, a siedzieć na jeleniu potrafią do 10 miesięcy. Człowiek jest ich przypadkową ofiarą, jednak nie rozmnażają się na nim. Kleszcze. Sprawdź, jak je przechytrzyć Autor: Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami Strzyżak jeleni (sarni) - latający kleszcz. Objawy ukąszenia Strzyżaki potrafią obsiąść człowieka całymi chmarami. Potrafią pogryźć, wczepiając się w skórę, włosy, wchodząc do nosa, uszu i oczu. Po ukąszeniu na skórze pojawia się swędząca grudka. Początkowo ugryzienia się nie czuje, swędzi i boli dopiero następnego dnia. Grudka ta może utrzymywać się przez dłuższy czas, przeważnie 2-3 tygodnie, czasami do jednego roku. U części osób ukąszenie prowadzić może po pewnym czasie do wtórnej reakcji alergicznej i utrzymujących się kilka miesięcy silnie swędzących, rumieniowych zmian skóry. Strzyżak jeleni (sarni) - czy może przenosić choroby? Podobno strzyżaki mogą przenosić bakterię zwaną Bartonella schoenbuchensis, wywołującą nieprzyjemne zmiany skórne. Niektóre źródła podają, że strzyżaki mogą być nosicielami bakterii z rodzaju Anaplasma – powodującymi anaplazmozę oraz Borrelia - boreliozę. Jednak nie jest to potwierdzone naukowo. Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami. Jak się chronić? Czy można się ochronić przed strzyżakami? Strzyżak, dzięki spłaszczonemu ciału, potrafi wcisnąć się niemal wszędzie. Żadne ubranie przed nimi nie zabezpieczy, bo wejdzie przez najmniejszą szczelinkę. Wiadomo, że strzyżaki atakują ciemno ubarwione zwierzęta, które są ich głównym celem. Sugeruje to więc, że jasne ubranie może choć trochę ograniczyć atak tego owada. Najlepszą metodą uniknięcia bliskiego spotkania ze strzyżakami to po prostu unikanie wycieczek do lasu. Autor: Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami Strzyżak jeleni (sarni) - kleszcz ze skrzydłami. Jak wygląda? Strzyżak ma spłaszczone ciało długości od 5 do 6 mm, barwy brunatnej. Nie dość, że potrafi latać, to jeszcze dzięki spłaszczonemu ciału potrafi wcisnąć się niemal wszędzie. Gdy już znajdzie się na ciele człowieka i za pomocą łapek zaopatrzonych w haczyki uczepi się włosów, bardzo trudno go wyciągnąć. Do tego spłaszczone ciało i twardy pancerzyk jak u kleszczy powoduje, że rozgnieść je jest dość trudno. Czytaj też: Kleszcze: obalamy mity o kleszczach Pluskwy - objawy ugryzienia i zwalczanie. Jak się ich pozbyć? MESZKI - domowe sposoby na uciążliwe owady Jak usunąć kleszcza krok po kroku Owadem spokrewnionym ze strzyżakami jest narzępik koński (Hippobosca equina). Jest on nieco większy, mniej spłaszczony i ma żółte plamki. Jednak jest bardziej agresywny, atakuje i gryzie także człowieka, lubi pasożytować na dużych hodowlanych zwierzętach (np. koniach), ale i mniejszych domowych, takich jak psy. W odróżnieniu od strzyżaków sarnich pojawia się nie w mniejszych ilościach, nie tylko w lesie. Narzępik koński pasożytuje już od maja! Dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowotnej, a zwłaszcza obszarach medycyny, ochrony zdrowia i zdrowego odżywiania. Autorka newsów, poradników, wywiadów z ekspertami i relacji. Uczestniczka największej Ogólnopolskiej Konferencji Medycznej "Polka w Europie", organizowanej przez Stowarzyszenie "Dziennikarze dla Zdrowia", a także specjalistycznych warsztatów i seminariów dla dziennikarzy realizowanych przez Stowarzyszenie. Czytaj więcej artykułów tej autorki CC BY-SA , via Wikimedia Commons Choć astronomiczna wiosna zaczęła się już kilkanaście dni temu, to dopiero teraz tak naprawdę dostrzegamy jej oznaki – wszystko wokół zaczyna się zielenić, pojawiają się pierwsze pąki na drzewach, a dni stają się coraz dłuższe i cieplejsze. Przyroda budzi się do życia, a wraz z nią przenoszące groźne choroby kleszcze. Spis treści - kliknij strzałkę Kleszcze – rodzaje Jakie gatunki kleszczy wyróżniamy? Na świecie opisanych jest ich około 900, natomiast najpospolitszymi rodzajami kleszczy u psów w Polsce są:Kleszcz pospolity (łac. Ixodes ricinus) znany również jako kleszcz psi lub kleszcz leśny;Kleszcz łąkowy (łac. Dermacentor reticulatus). Kleszcz łąkowy – charakterystyka gatunku Kleszcz łąkowy to jeden z najpowszechniejszych gatunków występujących w Polsce i Europie. Kleszcze łąkowe mogą być aktywne już po odwilżach oraz w czasie „lekkich” zim, przy czym szczyt aktywności przypada na wiosnę (kwiecień-maj) oraz jesień (sierpień-wrzesień). Na zwierzętach udomowionych (np. psy) spotykane są prawie wyłącznie osobniki dorosłe. Kleszcze łąkowe wspinają się na wysokie trawy, gdzie oczekują na potencjalną ofiarę. Gatunek ten jest wyjątkowo oporny na niesprzyjające warunki środowiska, a pod wodą może przeżyć nawet kilka miesięcy. Jak wygląda kleszcz łąkowy? Jak rozpoznać kleszcza łąkowego? Mimo iż pasożyty te są niewielkich rozmiarów, to budowa kleszcza umożliwia identyfikację osobnika dorosłego po charakterystycznych cechach budowy ciała pajęczaka. Trafna identyfikacja żerującego pasożyta, zarówno w medycynie ludzkiej, jak i weterynaryjnej, ułatwia diagnostykę różnicową oraz terapię ewentualnych chorób odkleszczowych. Ciało kleszcza łąkowego jest owalne i spłaszczone grzbietowo – brzusznie, a ze względu na brunatny kolor czasem gatunek ten może być nazywany kleszczem ciała samca kleszcza wynosi do 6 mm, natomiast samica kleszcza jest mniejsza – ok. 2,5-4,5mm. Należy jednak pamiętać, iż kleszcz opity krwią może osiągnąć ponad 10 mm. U obu płci występuje tzw. tarczka grzbietowa, po której można rozróżnić płcie. U samców zajmuje ona prawie całą powierzchnię ciała i ma białe plamy. U samic jest mniejsza i tworzy biały rysunek w kształcie nieregularnej pajęczyny. Formy niedojrzałe trudno jest zidentyfikować gołym okiem, przy czym różnią się one ilością odnóży – larwa kleszcza ma trzy pary, a nimfa kleszcza cztery – podobnie jak osobniki dorosłe. Zabezpiecz swojego psa przed kleszczami i pchłami Kleszcz łąkowy – jakie patogeny przenosi? Czym kleszcz łąkowy może zarazić psa? Kleszcze łąkowe stanowią zagrożenie, ponieważ mogą przenosić wiele groźnych organizmów chorobotwórczych, bakterie wywołujące riketsjozę, gorączkę Q czy tularemię. Jednak głównym niebezpieczeństwem dla czworonogów jest transmisja pierwotniaka z rodzaju Babesia. Kleszcz łąkowy – gdzie występuje Gdzie można znaleźć kleszcza łąkowego? Powszechnie występują one w Europie Środkowej, w tym również w Polsce. W naszym kraju najczęściej bytują na północnym wschodzie (Mazury), wschodzie (Lubelszczyzna), w dolinie Odry oraz na Mazowszu, przy czym od ponad dwudziestu lat obserwuje się ich rozprzestrzenianie. Popularnie nazywane są kleszczami łąkowymi, co wynika z preferowanych przez nie siedlisk. Najczęściej można je spotkać na wilgotnych łąkach, wrzosowiskach, terenach zalewowych i lasach liściastych. Mogą również być obecne w miejskich parkach i trawnikach. Kleszcz łąkowy – cykl życia Jak wygląda cykl życiowy kleszcza łąkowego? Rozwój kleszcza zależy od wielu czynników, wilgotności, temperatury, a także dostępności żywicieli. W zależności od warunków środowiskowych cykl życia kleszcza może trwać od kilku miesięcy do kilku lat. Jednak warunkiem koniecznym przejścia z jednego stadium rozwojowego do kolejnego jest spożycie krwi żywiciela. Wśród postaci rozwojowych kleszczy wyróżniamy:Larwę kleszczaNimfę kleszczaPostać dorosłą (imago)Larwy i nimfy kleszczy najczęściej atakują zwierzęta leśne, natomiast postacie dorosłe bytują na większych ssakach. Okazjonalnie mogą pożywić się na człowieku. W odróżnieniu od innych gatunków, u kleszcza łąkowego zarówno samiec kleszcza, jak i samica kleszcza odżywiają się krwią. Zapłodnienie odbywa się jeszcze na żywicielu, po którym samice opadają na podłoże i składają jaja. Z jaj kleszczy po kilku, kilkunastu dniach wykluwają się małe, owalne larwy kleszczy. Nie tracąc czasu zabierają się za żerowanie, następnie przechodzą wylinkę i przeobrażają się w nimfę kleszcza. To stadium również potrzebuje krwi do dalszego rozwoju, a po krótkim okresie żerowania i wylince przeobraża się w postać dorosłą. Jak kleszcz zaraża psa? W jaki sposób kleszcz zaraża psa? Pierwotniaki z rodzaju Babesia znajdują się w gruczołach ślinowych kleszcza i to głównie za pośrednictwem śliny dochodzi do transmisji czynników chorobotwórczych. Podczas pobierania krwi kleszcz wydziela ślinę, wraz z którą do organizmu żywiciela trafiają patogeny. Ryzyko przeniesienia organizmów chorobotwórczych jest proporcjonalne do czasu ssania krwi, przy czym uznaje się, że to niebezpieczeństwo jest stosunkowo niskie do 48h od rozpoczęcia żerowania. Kleszcz u psa – po jakim czasie objawy Ślady po kleszczu w miejscu ukąszenia są skąpe lub nie ma ich wcale. Ponadto samo ugryzienie kleszcza u psa charakteryzuje się niewielką manifestacją objawów. Najczęściej wokół miejsca wbicia możemy zauważyć rumień po kleszczu u psa, jednak nie należy go mylić z rumieniem wędrującym, w przypadku zakażenia boreliozą, która nota bene przenoszona jest przez inny gatunek kleszczy (kleszcz pospolity – Ixodes ricinus). W miejscu ukąszenia po kilku dniach może pojawić się swędząca, zaczerwieniona grudka po kleszczu, jednak mając na uwadze okrywę włosową psa, wszelkie zmiany koloru i struktury skóry są trudne do zauważenia. W przypadku zarażenia babeszjozą, okres inkubacji, czyli czas wylęgania choroby może wynosić od jednego do trzech tygodni, dlatego przez ten okres należy uważnie przyglądać się zwierzęciu. Jakie choroby odkleszczowe psów przenosi kleszcz łąkowy? Za transmisję jakich chorób odpowiedzialny jest kleszcz łąkowy? Najważniejszą i najgroźniejszą chorobą, którą przenoszą kleszcze u psów jest babeszjoza (piroplazmoza). Jest to pasożytnicza choroba układu krwionośnego o ostrym przebiegu. Mikroskopijnej wielkości pierwotniaki atakują krwinki czerwone psów, a namnażając się w nich, niszczą je. Konsekwencją inwazji jest wysoka gorączka, apatia, brak apetytu, niedokrwistość, uszkodzenie wątroby i nerek, w ciężkich przypadkach może również dochodzić do zapalenia trzustki u psa. Zbyt późno rozpoczęte leczenie może skończyć się tragicznie dla czworonoga, a każde kolejne zachorowanie na tę chorobę wiąże się z cięższym przebiegiem. Oprócz babeszjozy istnieje również ryzyko transmisji innych patogenów, pałeczek salmonelli, bakterii wywołujących gorączkę Q, tularemię czy riketsjozę. Co zrobić, gdy psa ugryzie kleszcz? Jak się zachować, gdy zobaczysz wbitego kleszcza u psa? Zgodnie z zasadą, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć, po każdym spacerze czy zabawie na działce należy skrupulatnie przejrzeć ciało psa w poszukiwaniu kleszczy – zarówno tych już wbitych, jak i wolno chodzących. Przy takim przeglądzie można sobie pomóc wyczesywaniem sierści. Jeśli znajdziesz kleszcze u psa to należy je usunąć – im szybciej tym lepiej, ponieważ z każdą koleją godziną pobierania krwi wzrasta ryzyko przeniesienia chorób. Przy wykorzystaniu odpowiednich narzędzi zabieg ten nie jest trudny, aczkolwiek jeśli nie czujesz się na siłach, to udaj się z psem do lekarza weterynarii. Jak wyciągnąć kleszcza psu? Jak w bezpieczny i skuteczny sposób wyciągnąć kleszcza u psa? Wokół tego tematu krąży wiele mitów – smarowanie kleszcza masłem, wykręcanie zgodnie lub przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, uprzednia dezynfekcja pasożyta itd.. Tylko jaki sposób jest bezpieczny i gwarantuje usunięcie całego pajęczaka? Okazuje się, że kierunek obrotu nie jest istotny, a kluczem do sukcesu jest posiadanie odpowiedniego narzędzia. Do dyspozycji masz:Kleszczołapki – mają kształt litery L, krótsze ramię posiada dwa zęby, pomiędzy którymi znajduje się szczelina, w którą wsuwa się kleszcza, a następnie wyciąga, wykonując ruch obrotowy;Szczypce do wyciągania kleszczy – podobne do zwykłej pęsety, jednak posiadają precyzyjny mechanizm kontroli nacisku. Chwytasz kleszcza jak najbliżej skóry, a następnie usuwasz go poprzez pociągnięcie;Pętle do usuwania kleszczy (lasso) – kształtem przypominają długopis, jednak wyposażone są w pętelkę, którą możesz zacisnąć wokół kleszcza, a następnie go usunąć;Pompka do usuwania kleszczy – wykorzystuje podciśnienie, które „wysysa” kleszcza ze skóry. Z racji tego, że musi szczelnie przylegać do powierzchni ciała, jej wykorzystanie u psów może być utrudnione z uwagi na względu na rodzaj użytego narzędzia, sprawdź, czy udało się usunąć całego pajęczaka. Miejsce po ugryzieniu kleszcza możesz zdezynfekować preparatem przeznaczonym do stosowania na uszkodzoną skórę. Wyciąganie kleszcza – błędy Jakie są największe błędy, podczas usuwania kleszcza u psa? Prawidłowe postępowanie oraz użycie odpowiedniego narzędzia są kluczowe. Pamiętaj, żeby nie smarować kleszcza masłem, wazeliną, alkoholem itp. Takie czynności prowokują wymioty u kleszcza, co zwiększa ryzyko transmisji chorób odkleszczowych. Przy chwytaniu kleszcza nie naciskaj na jego opite ciało – poprzez ucisk możesz „wstrzyknąć” całą zawartość pasożyta do krwiobiegu psa – łącznie z czynnikami chorobotwórczymi. Urwany kleszcz u psa jest jednym z najczęstszych powikłań. Wbrew powszechnej opinii sytuacja, w której aparat gębowy (potocznie nazywany „głową”) pozostaje w ciele psa, nie stwarza dla niego większego ryzyka. Organizm sam sobie z pewnością poradzi z pozostałościami intruza. Jeśli jednak fakt ten nie daje Ci spokoju – udaj się do lekarza weterynarii. Zabezpiecz swojego psa przed kleszczami i pchłami Co na kleszcze dla psów? Jak więc skutecznie zapobiegać kleszczom u psów? Wobec tak dużego ryzyka transmisji chorób oraz powszechnego występowania tych pasożytów, ochrona przeciwkleszczowa jest niezbędna, a biorąc pod uwagę zmiany klimatyczne oraz coraz cieplejsze zimy, zabezpieczenie powinno trwać tak naprawdę cały rok. Co oferuje rynek zoologiczny? Do wyboru masz cztery podstawowe formy ochrony:Krople na kleszcze – preparaty typu spot-on, do zakraplania bezpośrednio na skórę. Substancje aktywne zapewniają ochronę poprzez rozprzestrzenianie się w warstwie tłuszczowej naskórka. Kleszcz rozpoczynający żerowanie narażony jest na działanie preparatu, który modyfikując funkcjonowanieukładu nerwowego, powoduje jego śmierć. Niektóre preparaty tego typu wzbogacone są o substancje działające również na pasożyty wewnętrzne oraz substancje o charakterze repelentnym, czyli odstraszającym – zniechęcają kleszcze oraz inne owady (np. komary) do ataku. Ten rodzaj ochrony świetnie się sprawdza na kleszcze – lek w postaci tabletki doustnej, która w przewodzie pokarmowym wchłaniana jest do krwi. Żerujący kleszcz pobiera krew wraz z lekiem, który wywołuje niekontrolowane pobudzenie jego układu nerwowegoi szybką śmierć. Podobnie jak krople, tabletki przeciw kleszczom również mogą być wzbogacone o substancje działające na pasożyty na kleszcze – kolejny rodzaj ochrony stosowany u psa. Sposób działania jest podobny, jak w przypadku kropli – po założeniu obroży substancje czynne rozprzestrzeniają się w warstwie tłuszczowej. Niektóre modele zawierają substancje działające odstraszająco. Należy pamiętać, iż skuteczne działanie obroży możliwe jest tylko wtedy, kiedy przylega ona do skóry na kleszcze – preparaty w formie spray ‘u, które rozpylane są bezpośrednio na sierść i skórę zwierzęcia. Najczęściej zawierają te same substancje, co krople i stosowane są u szczeniaków przeciwko inwazji przeciwkleszczowa powinna być regularnie powtarzana – przy wyborze leku należy zwrócić uwagę na jego czas działania. Nawet jeden dzień zwłoki pomiędzy podaniem tabletki czy zakropleniem psa może się skończyć chorobą. Warto również pamiętać, że skuteczna ochrona przeciw kleszczom, chroni również przed pchłami, a także innymi pasożytami zewnętrznymi. Kleszcz łąkowy – podsumowanie Zadając sobie pytanie zawarte na początku – czy kleszcz łąkowy jest groźny dla psów, odpowiedź wydaje się być oczywista. Zmiany klimatyczne oraz coraz „lżejsze” zimy sprawiają, że problem kleszczy u psów staje się powoli problemem całorocznym. Ponadto zasięg występowania tych pasożytów stale się poszerza, przez co większość czworonogów jest na nie narażona. Mając na uwadze tę najgroźniejszą chorobę – babeszjozę, odpowiednia profilaktyka wydaje się być niezbędna. Jeśli masz wątpliwości jak skutecznie zabezpieczyć czworonoga, zapytaj swojego lekarza weterynarii o najlepsze rozwiązanie Wet. Mateusz Tyszkiewicz Przeczytaj inne poradniki o zdrowiu psów i kotów Trwa ładowanie... 1 z 5Objaw widoczny na skórze Grudki na powiekach mogą świadczyć o chorobie [ Żółtaki (kępki żółte), czyli grudkowate zmiany pojawiające się na powiekach są zwiastunem poważnych zaburzeń w organizmie. Powstają u osób z podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów Mogę też pojawiać się u osób chorych na cukrzycę oraz choroby nerek i wątroby. Obejrzyj galerię i dowiedz się więcej. Na następnym slajdzie obejrzysz WIDEO Zobacz też: Najzdrowsza alternatywna dla masła. Jedz bez obaw Kleszcze są ważnymi przenosicielami groźnych chorób zakaźnych. Im dłużej kleszcz tkwi w ciele, tym większe prawdopodobieństwo zakażenia. Kleszcza należy wyciągnąć jak najszybciej i obserwować miejsce ugryzienia. Jeśli pojawi się rumień, może to oznaczać boreliozę Co to są kleszcze? Kleszcze to stawonogi należące do rodziny pajęczaków z podgromady roztoczy (Acari). Służy im ciepły i wilgotny klimat półkuli północnej. Większość z około 900 występujących na świecie gatunków kleszczy żyje w Europie, Azji i Ameryce Północnej. Globalne ocieplenie powoduje zwiększenie zasięgu występowania kleszczy. Kleszcze są pasożytami zewnętrznymi kręgowców, drobnych gryzoni (myszy), zwierzyny płowej, bydła, koni, ptaków, rzadziej gadów. Człowiek jest dla nich żywicielem przypadkowym. Cykl rozwojowy kleszcza obejmuje następujące stadia: jajo, larwa, nimfa, postać dorosła. Samica może złożyć nawet 3 tys. jaj. Kleszcze żywią się krwią. Kleszcze z rodzaju Ixodes (Ixodidae) spożywają krew tylko trzy razy w życiu – przeistoczenie się w kolejną formę rozwojową wymaga zatem żerowania na trzech gospodarzach. Bez posiłku mogą żyć nawet do dwóch lat. Pełen cykl rozwojowy trwa około 2–3 lata. Aktywność kleszczy zależy od temperatury otoczenia. W Polsce rozpoczyna się na przełomie marca/kwietnia, gdy temperatura przekroczy ok. 5°C. i trwa do października/listopada. Larwy – główna postać rozwojowa groźna dla człowieka – wykazują najwyższą aktywność od kwietnia/maja do października. Kleszcze są ważnymi przenosicielami (wektorami) chorób zakaźnych. W czasie ssania krwi wstrzykują do tkanek żywiciela ślinę, która może zawierać różnorodne drobnoustroje chorobotwórcze – bakterie, wirusy i pierwotniaki. Możliwe jest przeniesienie więcej niż jednego drobnoustroju. Choroby odkleszczowe, z których najważniejsze znaczenie epidemiologiczne ma borelioza (właściwie borelioza z Lyme) oraz kleszczowe zapalenie mózgu są zgłaszane przez cały rok. Jak wygląda kleszcz? W Polsce występuje 19 gatunków kleszczy. Zamieszkują one łąki, lasy, ogrody i parki. Najliczniej na pograniczu biotopów w okolicy ścieżek. Najczęściej spotykanym gatunkiem jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus). Jest ona także gatunkiem najczęściej atakującym człowieka. Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus). Fot. Dorosły kleszcz ma, podobnie jak pająk, 8 odnóży. Najczęściej występujący w Polsce gatunek, kleszcz pospolity mierzy przed pobraniem pokarmu (krwi) w zależności od stadium rozwojowego: larwa – ok. 1 mm nimfa – ok. 1,5 mm dorosły – do 5 mm. Po żerowaniu nimfa może osiągać 7 mm, a samica do 2 cm (jest dużo większa od samca). Latające kleszcze „Latający kleszcz” to potoczna nazwa strzyżaka sarniego (jeleniego), owada występującego w lasach, aktywnego od maja/czerwca do września/października. Strzyżak posiada skrzydła, które odrzuca po znalezieniu żywiciela. Jego ugryzienie jest bolesne, może wywołać reakcje alergiczne, zaczerwienienie w miejscu ukłucia oraz świąd. Strzyżak w przeciwieństwie do kleszcza nie przenosi boreliozy, może natomiast – tak jak kleszcz – zakazić człowieka tularemią. Prawdziwe kleszcze są ślepe i nie latają ani nie skaczą. Cierpliwie czekają na spodniej powierzchni liści w pobliżu ścieżek na swojej ofiary, które wyczuwają wykrywając zwiększone stężenie CO2 w powietrzu, ciepłotę ciała oraz zapach. Ukłucie przez kleszcza i rumień po nim Aparat gębowy kleszcza umożliwia mu przecięcie skóry i przytwierdzenie do żywiciela. Służą do tego szczękoczułki oraz rurka zwana hypostomem. Pokrywające hypostom wyrostki (kolce) ustawione tyłem do kierunku wkłucia działają jak kotwica i stabilizują kleszcza w skórze. Niektóre gatunki wydzielają substancję (rodzaj cementu czy kleju), która tworzy kołnierz mocujący kleszcza w skórze. W trakcie wkłuwania kleszcze wydzielają substancje znieczulające. Kleszcza należy usunąć jak najszybciej po zauważeniu. Im szybciej usuniemy kleszcza, tym mniejsze jest ryzyko zakażenia drobnoustrojami wywołującymi choroby przenoszone przez kleszcze. Ryzyko to zwiększa się znacząco po upływie 24 godzin od ugryzienia. Miejsce wkłucia należy umyć wodą z mydłem i zdezynfekować (np. 70-procentowym alkoholem lub jodyną), a następnie obserwować co najmniej przez miesiąc. Zaczerwienienie skóry i odczyn zapalny to zwykła reakcja po ukłuciu. Powinna ustąpić w ciągu kilku dni. Zaczerwienienie, które pojawia się kilka dni po ukąszeniu i nie znika, tylko w miarę upływu czasu powiększa się, przybierając kształt pierścienia lub owalnej plamy otaczającej miejsce ukłucia przez kleszcza to prawdopodobnie rumień wędrujący – charakterystyczny objaw boreliozy (prawidłowa nazwa choroby to borelioza z Lyme). Rumieniowi wędrującemu mogą towarzyszyć łagodne objawy ogólne: osłabienie, gorsze samopoczucie, gorączka i powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Nieleczony rumień wędrujący zwykle zanika samoistnie w ciągu 3–4 tygodni. W razie wystąpienia rumienia wędrującego lub innych niepokojących objawów należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, aby zdążył obejrzeć zmianę skórną, zanim zmieni się jej wygląd lub zniknie. Dobrze jest robić zdjęcia zmianie. Rumień wędrujący stwierdza się, gdy średnica zaczerwienienia przekracza 5 cm (u dorosłych), ma ostre granice i stopniowo się powiększa (rumień może być jednolity lub w przejaśnieniem w środku). Nie wykonuje się wówczas badań serologicznych. Obecność rumienia wędrującego wystarcza do rozpoznania boreliozy i wiąże się z koniecznością rozpoczęcia antybiotykoterapii. Samoistny zanik rumienia wędrującego nie oznacza wyleczenia boreliozy. Brak rumienia wędrującego nie oznacza braku zakażenia. Rumień występuje u 30–50% zakażonych. U 4–8% zakażonych występuje rumień wędrujący mnogi. Może on towarzyszyć rumieniowi pierwotnemu albo rozwijać się po jego ustąpieniu. Ma postać licznych – od kilku do kilkudziesięciu – małych przebarwień z przejaśnieniem w środku. Jak wyciągnąć kleszcza? Kleszcza należy usunąć mechanicznie, na przykład za pomocą pęsety z zakrzywionymi końcami, jak na zdjęciach. Najważniejsze jest uchwycenie kleszcza za główkę możliwie jak najbliżej skóry oraz nieuciskanie tułowia. Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorób (CDC, Centers for Disease Control and Prevention) poleca, by kleszcza usuwać, ciągnąc go prostopadle do skóry, bez ruchów rotacyjnych (sprzyjają oderwaniu lub zmiażdżeniu tułowia), w kierunku przeciwnym do ułożenia aparatu gębowego, stopniowo zwiększając siłę. Miejsce po usunięciu kleszcza należy odkazić, ręce i pęsetę starannie umyć. Ryc. A-E. Za pomocą pęsety (najlepiej zakrzywionej) uchwyć kleszcza za główkę jak najbliżej skóry. Usuń kleszcza poprzez pociąganie go jednostajnym ruchem pionowo do góry. Co zrobić, kiedy kleszcz pozostanie w skórze? Istotna jest wielkość fragmentu kleszcza, którego nie udało się wyciągnąć. Pozostawienie w skórze tylko części aparatu gębowego, bez głowy, prawdopodobnie nie zwiększa istotnie ryzyka zakażenia chorobami przenoszonymi przez kleszcze, może jedynie podrażniać skórę. W takim przypadku można poprzestać na zdezynfekowaniu rany. Jeżeli natomiast w skórze pozostał większy fragment, którego nie potrafimy samodzielnie usunąć (pęsetą, ewentualnie jałową igłą – podobnie jak usuwa się drzazgę), warto zwrócić się o pomoc do lekarza. Jak zapobiegać ukłuciom przez kleszcze? Co odstrasza kleszcze? Metody zmniejszenia ryzyka ukąszenia przez kleszcze można podzielić na środowiskowe i indywidualne środki ochronne. Działania środowiskowe polegają na zmniejszaniu liczebności populacji kleszczy występujących na danym terenie poprzez ograniczanie populacji zwierząt wolno żyjących, które są głównymi żywicielami kleszczy ( gryzoni) oraz likwidowanie ulubionych siedlisk kleszczy. Ponieważ kleszcze są mało ruchliwe, skuteczne jest tworzenie przeszkód dla migracji ich żywicieli, np. odgradzanie siedlisk ludzkich położonych w pobliżu lasu. Do prostych działań, które utrudniają kleszczom rozwój należy regularne, niskie koszenie trawy wokół domów sąsiadujących z kompleksami leśnymi oraz usuwanie zarośli. Sposoby ochrony osobistej: unikanie terenów zwiększonego ryzyka, gdzie kleszcze występują często szczelne osłonięcie skóry odpowiednim ubraniem (długie rękawy, wąskie mankiety, długie nogawki, wysokie skarpety naciągnięte na nogawki, buty z wysoką cholewką, czapka z daszkiem lub kapelusz) stosowanie repelentów (środków odstraszających) zawierających DEET (N,N-dietylo-3-metylobenzamid), ikarydynę lub permetrynę. W stosowaniu repelentów należy przestrzegać zaleceń producenta. Środki rozpyla się na ubranie i odsłoniętą skórę (z wyjątkiem twarzy oraz skóry chorobowo zmienionej czy zranionej) lub tylko na ubranie. Po powrocie do domu miejsca, na które stosowano repelent z DEET, czy ikarydyną trzeba umyć wodą z mydłem. Permetryna w kontakcie ze skórą ulega unieczynnieniu, stosuje się ją tylko na odzież. Po każdym powrocie z terenów łąkowo-leśnych konieczna jest dokładna kontrola całej skóry, zwłaszcza pachwin, pach, okolic za małżowinami usznymi i fałdów skórnych. Zaleca się ubrania w jasnym kolorze – na jasnej odzieży łatwiej można zauważyć kleszcze. W jaki sposób kleszcze rozpoznają swoje ofiary? Kleszcze rozpoznają swoje ofiary po zapachu, ciepłocie ciała oraz wydychanym dwutlenku węgla. Kleszcze są mało mobilne. Larwy przebywają zwykle pod źdźbłami trawy, nimfy w zaroślach, a dojrzałe osobniki pod liśćmi drzew. Gdy wyczują ofiarę, przyczepiają się do niej lub biernie spadają. Na człowieku kleszcz szuka miejsca pokrytego cienką skórą, wilgotnego i dobrze ukrwionego – najczęściej wkłuwa się pod kolanami, pod pachami, na karku i u nasady włosów. Choroby odkleszczowe Chorobami przenoszonymi przez kleszcze (popularnie: odkleszczowymi) nazywa się choroby zakaźne, którymi ludzie zarażają się za pośrednictwem ukąszeń przez kleszcze pełniące rolę przenosicieli choroby. Do najważniejszych chorób przenoszonych przez kleszcze należą: na półkuli północnej - borelioza z Lyme, gorączka Q (rzadko, częściej przenoszona w skażonych odchodach), gorączka kleszczowa Kolorado, gorączka plamista Gór Skalistych, afrykańska gorączka odkleszczowa, krymsko-kongijska gorączka krwotoczna, tularemia, dur powrotny, babeszjoza, erlichioza (anaplazmoza), kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmozy bydła w Polsce – przede wszystkim borelioza z Lyme i kleszczowe zapalenie mózgu, ponadto sporadycznie gorączka Q, tularemia, bartoneloza, babeszjoza, erlichioza (anaplazmoza) oraz riketsjozy z grupy gorączek plamistych. Borelioza z Lyme To wieloukładowa choroba wywołana przez krętki z rodzaju Borrelia obecne w ślinie zakażonych kleszczy. Do jej charakterystycznych objawów należą: rumień wędrujący, porażenie nerwu twarzowego, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, nabyte bloki serca, przewlekłe zapalenie stawów i korzeniowe zespoły bólowe. Boreliozę rozpoznaje się na postawie objawów klinicznych – wyłącznie lub w połączeniu z dodatnimi wynikami badań serologicznych dowodzących obecności swoistych przeciwciał. Podstawowe znaczenie w leczeniu ma wyeliminowanie zakażenia krętkami za pomocą antybiotyków. Kleszczowe zapalenie mózgu To choroba zapalna ośrodkowego układu nerwowego wywołana przez wirus kleszczowego zapalenia mózgu należący do rodziny Flaviviridae. Przebiega zwykle dwufazowo z okresem pozornego zdrowienia. W pierwszej fazie przypomina grypę i objawia się złym samopoczuciem, narastającym osłabieniem, bólem głowy i mięśni kończyn oraz bólem gałek ocznych. Mogą wystąpić nudności, wymioty i bóle brzucha. W drugiej fazie pojawiają się objawy neurologiczne – zawroty głowy, sztywność karku, rozdrażnienie, nadwrażliwość na bodźce, zaburzenia świadomości aż po porażenia nerwów, niedowłady, zaburzenia czucia, mowy i połykania, śpiączkę. Rozpoznanie zapalenia mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych jest możliwe dopiero w fazie objawów neurologicznych. Najważniejsze diagnostycznie jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, który pobiera się poprzez nakłucie lędźwiowe. Badania obrazowe – komputerowe badanie tomograficzne głowy lub magnetyczny rezonans jądrowy – pozwalają uwidocznić ogniskowe zmiany zapalne i demielinizacyjne w mózgu i rdzeniu kręgowym, a badanie EEG zaburzenia elektrycznej czynności mózgu Nie ma leku przyczynowego na kleszczowe zapalenie mózgu. Skutecznym sposobem zapobiegania chorobie jest szczepienie. Gorączka Q (gorączka kozia) To bakteryjna choroba zakaźna zwierząt (bydła, owiec i kóz) wywołana przez Gram-ujemne pałeczki z rodzaju Coxiella. Człowiek może się nią zarazić przez wdychanie pyłu skażonego kałem, moczem lub mlekiem chorych zwierząt oraz za pośrednictwem kleszczy. W łagodnej postaci przypomina grypę z gorączką utrzymującą się przez 1–2 tygodnie i dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. W ciężkim przebiegu proces zapalny może objąć układ krążenia, układ oddechowy oraz wątrobę. Badania pomocne w postawieniu rozpoznania to RTG klatki piersiowej, testy serologiczne, próby wątrobowe. Chorobę leczy się antybiotykami. Tularemia (gorączka królicza) To choroba bakteryjna wywołana przez pałeczkę Francisella tularensis, którą przenoszą kleszcze oraz muchy jelenie (strzyżaki). Do jej typowych objawów należą: gorączka, dreszcze, ból głowy, biegunka, wymioty, bóle mięśniowe i stawowe, czasem także plamiasta lub plamisto-grudkowa wysypka. W celu potwierdzenia rozpoznania wykonuje się badania krwi oraz posiewy mikrobiologiczne. W leczeniu stosuje się antybiotyki. Bartoneloza (choroba kociego pazura) To choroba zakaźna wywołana przez bakterie rodzaju Bartonella znana pod nazwą choroby kociego pazura. Na człowieka przenosi się zazwyczaj w wyniku podrapania przez zwierzęta (przede wszystkim młode koty), sporadycznie przez ukąszenia kleszczy. Jej pierwszym objawem jest grudka lub krosta w miejscu zadrapania. Następnie dochodzi do powiększenia okolicznych węzłów chłonnych. Rozpoznanie potwierdzają badania serologiczne. W leczeniu stosuje się antybiotyk – azytromycynę. Babeszjoza To choroba, którą wywołują pierwotniaki z rodzaju Babesia, ich rezerwuarem są zwierzęta domowe i dziko żyjące: gryzonie, bydło, psy i koty, a wektorem – kleszcze. Objawy są mało charakterystyczne: gorączka z dreszczami, zmęczenie, bóle głowy i mięśniowe, wzmożona potliwość, złe samopoczucie, niechęć do jedzenia, wymioty, bóle brzucha. W cięższym przebiegu mogą pojawić się: żółtaczka, oddawanie ciemnego moczu, zaburzenia oddychania, sztywność karku, śpiączka, niewydolność nerek i wątroby. W diagnostyce wykorzystuje się ocenę mikroskopową krwinek czerwonych, a także badania molekularne (PCR) i serologiczne. Leczenie polega na stosowaniu antybiotyków oraz leków działających na pierwotniaki. Erlichioza To choroba zakaźna, którą wywołują Gram-ujemne bakterie Anaplasma phagocytophilum. Źródłem zakażenia są kleszcze. Do jej najczęstszych objawów należą: wysoka gorączka, dreszcze, bóle głowy, mięśni i stawów oraz wysypka. Podstawą rozpoznania jest wykrycie morul (wtrętów w limfocytach i monocytach) w preparacie rozmazu krwi obwodowej lub szpiku kostnym, barwionych metodą Wrighta lub Giemsy. W leczeniu stosuje się antybiotyki. Riketsjozy z grupy gorączek plamistych To choroby wywołane przez riketsje, Gram-ujemne bakterie – ich rezerwuar stanowią ssaki, a przenoszone są przez stawonogi (kleszcze, wszy, pchły, roztocza). Riketsje powodują zapalenia naczyń, głównie małych tętnic i naczyń włośniczkowych. Na zakażenie wskazuje triada objawów: gorączka, bóle głowy i wysypka, występujących wiosną lub latem. Rozpoznanie stawia się na podstawie testów wykrywających przeciwciała, badań molekularnych lub mikroskopowych. W leczeniu stosuje się antybiotyki aktywne wobec tzw. bakterii atypowych. Lekarz specjalista pediatrii, medyny sportowej i chorób zakaźnych, wykładowca akademicki. Od 2015 roku kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Pracuje też w Luxmed jako lekarz chorób zakaźnych i lekarz sportowy. Ukończył wrocławską Akademię Medyczną oraz podyplomowe Studia Zarządzania i Oceny Technologii Medycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Stypendysta Fogarthy Foundation oraz American-Austrian Foundation. Odbył staże w Niemczech, Szwajcarii, Austrii i USA. Ekspert portali medycznych: DynaMed, Medycyna Praktyczna i Popularyzator wiedzy medycznej w Internecie, współtworzył portal „Pogromcy Mitów Medycznych”. Wieloletni członek zarządu Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, od 2018 roku prezes PTW. W pracy naukowej skupia się na chorobach zakaźnych dzieci, w tym zakażeniach wrodzonych, infekcjach układu oddechowego oraz szczepieniach ochronnych. Sekretarz Narodowego Komitetu WHO do spraw eliminacji odry i różyczki. Członek polskich i międzynarodowych towarzystw naukowych: Polskiego Towarzystwa Lekarzy Epidemiologów i Chorób Zakaźnych, Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, European Society for Paediatric Infectious Diseases (ESPID) i International Organisation of Sports Medicine (FIMS). Autor kilku książek i ponad 200 publikacji naukowych.

grudka po kleszczu zdjęcia